توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢١ - تشبيه قريب

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: فى الجمله: يعنى اگرچه تلازم عادى و بحسب عرف بوده نه عقلى باشد.

قوله: لانّه المشترك: ضمير در [لانّه‌] به ميل الطّبع راجع است.

[تشبيه قريب‌]

متن‌

و ايضا امّا قريب مبتذل و هو ما ينتقل فيه من المشبّه الى المشبّه به من غير تدقيق نظر، لظهور وجهه فى بادى الرّاى لكونه امر جمليا، فانّ الجمله اسبق الى النّفس.

او قليل التّفصيل مع غلبة حضور المشبّه به فى الذّهن امّا عند حضور المشبّه لقرب المناسبة كتشبيه الجرّة الصّغيرة بالكوز فى المقدار و الشكل او مطلقا لتكرّره على الحسّ كالشّمس بالمرآة المجلّوة فى الاستدارة و الاستنارة لمعارضة كلّ من القرب و التكرّر التّفصيل.

شرح عربى‌

( و ايضا) تقسيم ثالث للتشبيه باعتبار وجهه و هو انّه‌ ( امّا قريب مبتذل و هو ما ينتقل فيه من المشبّه الى المشبّه به من غير تدقيق نظر لظهور وجهه فى بادى الرّاى) اى فى ظاهره اذا جعلته من بدا الامر يبدو اى ظهر و ان جعلته مهموزا من بدا فمعناه فى اوّل الرأى و ظهور وجه الشبه فى بادى الرأى يكون لامرين اما ( لكونه امرا جمليا) لا تفصيل فيه‌ ( فانّ الجملة اسبق الى النّفس) من التفصيل الا ترى ان ادراك الانسان من حيث انه شئ او جسم او حيوان اسهل و اقدم من ادراكه من حيث انه جسم نام حساس متحرك بالارادة ناطق‌ ( او) لكون وجه الشبه‌ ( قليل التّفصيل مع غلبة حضور المشبّه به فى الذهن‌